Tiếng Anh cao học B1–B2: ôn bằng đề thử, bỏ phần ngữ pháp

Buổi tối cuối tuần, một lớp cao học mười hai người ngồi quanh chiếc bàn dài trong căn phòng mượn của trường. Giảng viên phát đề, bấm giờ bốn mươi phút cho phần Đọc. Hết giờ, thu bài. Anh học viên sinh năm 1988, làm trưởng phòng kinh doanh mười một năm, đặt bút xuống và nói một câu mà cả lớp cười: "Đọc tiếng Anh mỗi ngày mà vào đề vẫn trượt."

Không phải anh dốt. Anh đọc email khách hàng Singapore mỗi sáng, họp với đối tác bằng tiếng Anh mỗi tuần. Vấn đề nằm ở chỗ khác: đọc để làm việc và đọc để thi là hai kỹ năng khác nhau. Một bên cho anh mười lăm phút và một người đối diện có thể hỏi lại. Một bên cho anh bốn mươi phút, không ai hỏi lại, và đúng mười hai câu trắc nghiệm mà mỗi câu chỉ có một đáp án.

Chuyện này lặp lại rất nhiều. Học viên cao học ôn tiếng Anh đầu vào thường đem thói quen học đại học ra dùng: mở sách ngữ pháp từ đầu, học thì hiện tại hoàn thành, làm bài tập chia động từ. Ba tuần sau thấy chán. Sáu tuần sau thi. Điểm không qua, hoặc qua nhưng sát nút, và họ tự nhủ tại mình lười.

Đề thi muốn gì thì ôn cái đó

Kỳ thi đánh giá năng lực tiếng Anh bậc 3 (B1) và bậc 4 (B2) theo định dạng VSTEP chia bốn phần: Nghe, Đọc, Viết, Nói. Mỗi phần có thang điểm riêng, và phần lớn trường yêu cầu đạt ngưỡng ở từng phần chứ không chỉ tính tổng. Đây là điểm khiến nhiều người trượt oan.

Ví dụ một học viên đạt Đọc 8/10, Nghe 8/10, Viết 2,5/10, Nói 3/10. Tổng vẫn dưới ngưỡng bậc 3 vì Viết và Nói không qua. Anh ta đọc tốt vì đọc tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh mười năm. Nhưng viết một đoạn 150 từ có mở bài, thân bài, kết bài trong hai mươi lăm phút thì chưa bao giờ làm. Nói theo chủ đề cho sẵn trong ba phút cũng vậy.

Cho nên việc đầu tiên trước khi mở bất kỳ quyển nào: lấy đề thử ra làm nguyên một lượt, đúng giờ, ghi điểm từng phần. Không cần lo điểm thấp. Điểm thấp lần đầu là dữ liệu tốt nhất bạn có.

Đọc quy định trước, đừng đọc cả sách trước

Sách ôn thi thường mở bằng chương tổng quan kỳ thi và quy định. Nhiều người bỏ qua chương này vì nghĩ nó chỉ là thủ tục. Sai. Chương đó cho biết mỗi phần bao nhiêu phút, bao nhiêu câu, thang điểm chấm Viết theo mấy tiêu chí, Nói chấm theo mấy tiêu chí. Biết tiêu chí chấm thì mới biết viết cái gì.

Một bài Viết B1 thường được chấm theo bốn tiêu chí: hoàn thành yêu cầu đề, mạch lạc và liên kết, vốn từ, ngữ pháp. Bốn tiêu chí này không bằng nhau về độ khó. Theo kinh nghiệm chấm bài của người viết tài liệu, phần lớn điểm rơi vào hai tiêu chí đầu. Một bài viết đủ ba đoạn, mỗi đoạn một ý rõ, dùng từ nối đơn giản nhưng đúng chỗ, thường được điểm cao hơn một bài viết câu phức tạp nhưng lạc đề.

Nghĩa là cái bạn cần luyện trước là cấu trúc bài, không phải mệnh đề quan hệ rút gọn.

Bốn tuần đầu: đo lại xem mình đang ở đâu

Đừng lập kế hoạch mười hai tuần ngay ngày đầu. Bốn tuần đầu chỉ để đo và lấp mấy lỗ trống rõ nhất. Cách làm gọn:

Con số trong bảng là của một người đi làm, tối nào cũng có 60–90 phút. Nếu bạn chỉ có 30 phút mỗi tối, kéo dài tuần 1–4 thành sáu tuần. Không có cách nào nén phần đo lường này lại mà vẫn hiệu quả.

Chuyện ghi âm bài nói

Phần lớn học viên bỏ qua phần Nói vì ngại. Ngại giọng, ngại sai, ngại nghe lại giọng mình. Nhưng đây là phần dễ tăng điểm nhanh nhất trong bốn phần, đơn giản vì điểm xuất phát thường rất thấp.

Cách làm rẻ nhất: mở điện thoại, ghi âm ba phút nói về một chủ đề quen, ví dụ "describe a job you would like to have". Nghe lại. Bạn sẽ phát hiện ba thứ: chỗ mình lặp từ "very" bốn lần, chỗ mình ngừng tám giây vì không nghĩ ra từ, và chỗ mình nói sai thì nhưng không tự sửa. Ba thứ đó chính là ba tiêu chí chấm điểm.

Làm vậy ba lần một tuần trong bốn tuần là đủ thấy khác biệt. Không cần gia sư. Nhưng cần nghe lại, và cần chịu được cảm giác nghe giọng mình.

Tuần 5 đến 8: luyện theo dạng đề, không luyện theo chương sách

Đến tuần 5, bạn đã biết mình yếu phần nào. Từ đây chia thời gian theo dạng đề chứ không theo thứ tự chương trong sách.

Ví dụ một người có Đọc 7/10, Nghe 6/10, Viết 3/10, Nói 3/10. Người này không nên dành thêm giờ cho Đọc. Mỗi tuần một đề Đọc để giữ phong độ là đủ. Phần lớn thời gian dồn cho Viết và Nói, vì hai phần này đang ở mức dưới ngưỡng và mỗi tuần có thể tăng một điểm nếu luyện đúng.

Cách chia cho tám tuần tiếp theo, tính theo tỷ lệ giờ:

• Viết: 40% thời gian. Mỗi tuần hai bài, một bài viết tay có bấm giờ, một bài viết rồi sửa kỹ.
• Nói: 30%. Mỗi tuần ba lần ghi âm, mỗi lần ba chủ đề.
• Nghe: 20%. Mỗi tuần hai đề nghe đúng giờ, cộng nghe thụ động lúc đi đường.
• Đọc: 10%. Mỗi tuần một đề đúng giờ.

Đọc chỉ 10% nghe có vẻ phản trực giác, nhất là khi đề Đọc thường được coi là phần "ăn điểm". Nhưng kinh nghiệm của người đi làm nhiều năm là: Đọc và Nghe đã có nền từ công việc, Viết và Nói thì không. Đầu tư vào chỗ trống luôn lãi hơn đầu tư vào chỗ đã đầy.

Sửa bài viết mà không có người chấm

Đây là chỗ nhiều người kẹt. Không có giáo viên, không biết bài mình viết sai gì.

Cách làm: viết xong, để qua một đêm, hôm sau đọc lại và tự chấm theo bốn tiêu chí, mỗi tiêu chí cho điểm 1–4. Ghi lý do bằng một câu. Đừng sửa ngay trong lúc viết, vì lúc đó bạn đang là người viết, không phải người đọc.

Ví dụ một bài viết về "advantages of studying abroad" của học viên:

Studying abroad has many advantages. First, students can improve their English. Second, they can learn new culture. Third, they can make friends from many countries. In conclusion, studying abroad is good.

Bài này hoàn thành yêu cầu đề, có mở và kết, nhưng ba ý đều chỉ là câu khai báo, không có giải thích. Điểm tiêu chí một khoảng 2/4. Tiêu chí mạch lạc 2/4 vì có từ nối nhưng máy móc. Vốn từ 1,5/4 vì dùng "many", "good", "new" lặp lại. Ngữ pháp 2/4. Tổng khoảng 7,5/16, tương đương mức chưa đạt.

Sửa lại không cần từ vựng cao siêu. Chỉ cần mỗi ý thêm một câu lý do hoặc ví dụ:

First, students improve their English quickly because they use it every day, even when buying groceries or asking for directions. Second, living in a different culture teaches them how to handle unfamiliar situations, which is a skill they will need at work.

Cùng một lượng từ, điểm tiêu chí một lên 3/4. Đây là kiểu sửa đáng làm nhất.

Tuần 9 đến 12: chỉ làm đề, không học thêm

Ba tuần cuối nên bỏ hẳn sách ngữ pháp. Chỉ làm đề đúng giờ. Mục đích không phải học thêm kiến thức mà là làm quen áp lực thời gian.

Một tuần làm hai đề đầy đủ bốn phần, ngồi đúng một chỗ, tắt điện thoại, bấm giờ như thi thật. Xen giữa là những buổi sửa bài.

Có một chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng thật: phần Nghe trong đề thi thường chỉ được nghe một hoặc hai lần. Nhiều học viên quen nghe lại trên điện thoại, vào phòng thi nghe hụt một câu là mất bình tĩnh, mất luôn ba câu sau. Luyện bằng cách chỉ nghe một lần, không bấm lại, kể cả khi không hiểu.

Cái gì trong tài liệu này dùng được, cái gì không

Quyển đề cương 470 trang này chia mười chương, có hai đề thi thử đầy đủ (B1 và B2) kèm đáp án, lời thoại, bài viết mẫu, bài nói mẫu và hướng dẫn chấm. Phần hướng dẫn chấm là phần ít sách có, và với người tự học thì nó quan trọng hơn cả phần bài mẫu, vì nó cho biết người chấm nhìn vào đâu.

Hạn chế thật thì cũng phải nói. Tài liệu viết cho định dạng VSTEP, nên nếu trường bạn thi chứng chỉ khác như IELTS hay TOEIC thì phần Nghe và Đọc không dùng trực tiếp được. Phần ngữ pháp, từ vựng và kỹ năng viết luận thì vẫn dùng được, nhưng đừng lấy đề thử trong đây để đo trình độ nếu bạn thi chứng chỉ khác.

Một hạn chế nữa: tài liệu không thay được người chấm bài Nói. Bài nói mẫu và tiêu chí chấm giúp bạn tự đánh giá, nhưng tự đánh giá luôn rộng tay hơn người chấm thật. Nếu có điều kiện, nhờ một người đã qua kỳ thi nghe thử hai lần trước khi thi. Không cần gia sư, chỉ cần người nghe được và nói thẳng.

Và cái này quan trọng hơn mọi lời khuyên khác: đừng học thuộc bài viết mẫu. Người chấm đã đọc hàng trăm bài giống nhau. Học cấu trúc thì được, học nguyên bài thì mất điểm vì lạc đề khi gặp đề khác.

Chọn lịch thi trước rồi mới chọn lịch học

Ngược với thói quen của nhiều người. Đăng ký ngày thi trước, rồi đếm ngược mà chia việc. Có ngày thi trên lịch thì mỗi tuần có mốc, và cái mốc đó giữ bạn ngồi xuống học vào tối thứ Ba khi đáng lẽ đang xem phim.

Mười hai tuần là khoảng đủ cho người có nền B1 lên B2, hoặc người có nền đọc tốt nhưng viết và nói yếu. Nếu điểm đầu vào cách ngưỡng hơn một bậc, cần mười sáu đến hai mươi tuần. Đừng tin lời hứa "lên B2 trong sáu tuần" — với người đi làm, mỗi ngày một tiếng, sáu tuần chỉ đủ để quen định dạng đề.

Tài liệu đầy đủ, gồm 5 trang xem trước để bạn kiểm chất lượng trước khi mua, nằm ở trang sản phẩm Đề cương ôn tập Tiếng Anh cao học. Giá 282.000đ cho bản PDF song ngữ 470 trang. Thanh toán chuyển khoản trong nước, nhận hàng trong 24 giờ sau khi chuyển khoản.