Ôn thi tiếng Anh vào lớp 10: điểm đứng yên vì hổng nhỏ

Giả sử một em lớp 9 làm đề thi thử tiếng Anh vào tháng 3. Đề 40 câu, em đúng 26 câu. Cô giáo chữa bài, em gật gù ở từng câu sai: "À, câu này em biết rồi." Hai tuần sau làm đề khác, vẫn 26 câu, nhưng lần này sai ở những chỗ khác hẳn.

Chuyện này rất hay gặp. Em không hổng một chỗ lớn, em hổng nhiều chỗ nhỏ, và mỗi đề thi lại lôi ra một nhóm chỗ nhỏ khác nhau. Vì vậy việc ôn thi tiếng Anh vào lớp 10 không giống ôn Toán, nơi sai một dạng thì luyện đúng dạng đó. Với tiếng Anh, bạn phải rà lại cả chương trình bốn năm cấp 2 và biết mình sẽ rà theo thứ tự nào.

Bài này nói về thứ tự ấy, về những lỗi hay mất điểm, và cách chia thời gian. Phần cuối mới nói đến tài liệu, kèm cả chỗ nó không làm thay được.

Vì sao đề thử khác nhau mà điểm không nhúc nhích

Cấu trúc đề tiếng Anh vào lớp 10 mỗi tỉnh, mỗi thành phố một khác, và thay đổi theo năm. Bạn nên tìm đề chính thức của năm trước ở địa phương mình trước khi làm bất cứ thứ gì khác. Nhưng phần lõi thì gần như giống nhau ở mọi nơi: chia thì, câu điều kiện, bị động, tường thuật, từ loại, phát âm và trọng âm, đọc hiểu, viết lại câu.

Hãy thử đếm theo ví dụ giả định. Đề 40 câu, mỗi câu 0,25 điểm trên thang 10. Một em đúng 26 câu được 6,5 điểm. Muốn lên 8 điểm cần thêm 6 câu, tức 6 câu chứ không phải 16. Sáu câu đó thường nằm ở những chỗ rất cụ thể: chia nhầm thì ở câu có dấu hiệu thời gian, nhầm loại câu điều kiện, quên lùi thì khi tường thuật, chọn sai từ loại khi tạo từ, nhấn nhầm trọng âm. Mỗi lỗi nghe nhỏ, cộng lại là một điểm rưỡi đến hai điểm.

Nên việc đầu tiên là biết mình mất điểm ở nhóm nào, đừng ôn dàn đều.

Đo xem mình mất điểm ở đâu

Làm một đề cũ của tỉnh mình, bấm giờ đàng hoàng, không tra từ điển. Chấm xong, đừng chỉ ghi "sai 14 câu". Chép từng câu sai vào một tờ giấy chia cột theo nhóm kiến thức: thì, điều kiện, bị động và tường thuật, từ loại, phát âm, đọc, viết.

Đến câu thứ năm, sáu là bạn thấy ngay một cột dài hơn hẳn. Cột đó là chỗ phải dành thời gian nhiều nhất. Nhiều bạn ngạc nhiên vì cột dài nhất không phải chỗ mình tưởng. Hay có bạn tự nhận ngữ pháp kém nhưng hóa ra mất điểm vì phát âm và trọng âm, thứ chỉ cần học từng cụm từ chứ không cần học luật.

Bảng dưới đây gom những lỗi mình thấy lặp đi lặp lại ở học sinh cuối cấp 2, kèm ví dụ ngắn. Nó không phải số liệu thống kê, chỉ là kinh nghiệm ngồi chữa bài.

Các thì: học dấu hiệu và ngữ cảnh, đừng học công thức trước

Phần thì chiếm nhiều nhất trong chương trình cấp 2 nên học sinh thường dành nhiều giờ nhất cho nó. Và thường học theo kiểu thuộc công thức: S + have/has + V3. Công thức đúng, nhưng đề thi không hỏi công thức. Đề hỏi bạn có nhận ra tình huống nào cần thì nào hay không.

Hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn

Đây là cặp gây mất điểm nhiều nhất. Mình thường hỏi học sinh một câu đơn giản: sự việc này còn dính đến bây giờ không? I lost my keys (mất chìa khóa lúc nào đó, kể lại chuyện đã xong). I have lost my keys (và bây giờ vẫn chưa có chìa để vào nhà). Khi trong câu có mốc thời gian đã qua rõ ràng như yesterday, in 2019, last week, gần như chắc chắn là quá khứ đơn. Khi có since, for, already, yet, so far, nghĩ ngay đến hoàn thành.

Có ngoại lệ, và đây là điều khó chịu của môn này: dấu hiệu chỉ là gợi ý, không phải luật cứng. Học dấu hiệu giúp bạn xử lý được phần lớn câu chia thì. Phần còn lại phải đọc câu và hiểu nghĩa.

Thì tương lai

Cấu trúc will và be going to thường bị học như hai thứ giống hệt. Thực ra will hợp với quyết định tại chỗ hoặc dự đoán không có căn cứ ("I'll help you with that"), còn be going to hợp với kế hoạch đã có hoặc dự đoán có dấu hiệu ("Look at those clouds, it's going to rain"). Đề cấp 2 không phải lúc nào cũng phân biệt khắt khe, nhưng khi đề muốn bẫy thì bẫy ở chỗ này.

Câu điều kiện và câu ước: chỗ học sinh hay đoán

Hai loại câu này có số lượng công thức vừa phải nhưng rất hay bị đoán mò, vì học sinh thuộc công thức mà không hiểu vì sao thì lùi.

Cách nhớ dễ nhất là nghĩ theo mức độ có thật. Loại 1 là chuyện có thể xảy ra: If it rains, we will stay home. Loại 2 là chuyện không có thật ở hiện tại hoặc rất khó xảy ra: If I were you, I would study more. Thì lùi một bậc vì sự việc "xa" thực tế hơn. Loại 3 lùi thêm một bậc nữa vì đã qua rồi, không sửa được: If I had studied harder, I would have passed.

Câu ước dùng đúng logic ấy. I wish I had more time ước về hiện tại, nên dùng quá khứ. I wish I had studied harder ước về quá khứ, nên dùng quá khứ hoàn thành. Hiểu được "lùi một bậc để nói chuyện không có thật" thì bạn không cần học thuộc ba cái bảng riêng.

Bị động, tường thuật, mệnh đề: bài tập lùi thì và đổi từ

Ba mảng này hay xuất hiện ở phần viết lại câu, nơi một chi tiết nhỏ sai là mất cả điểm.

Với tường thuật, nhìn một câu cụ thể sẽ dễ hiểu hơn đọc luật:

"I will call you tomorrow," he said to me. → He told me (that) he would call me the next day.

Bốn thay đổi trong một câu: said to thành told, I thành he, will thành would, tomorrow thành the next day. Quên một thay đổi là sai. Bài tập luyện tốt nhất là tự viết 10 câu trực tiếp rồi chuyển sang gián tiếp, sau đó kiểm tra lại bằng cách đếm đủ bốn loại thay đổi.

Với bị động, hầu hết lỗi nằm ở động từ phía sau: The report was finished by 5 p.m. chứ không phải was finish. Hãy luôn tự hỏi hai câu: chủ ngữ này làm hành động hay nhận hành động, và thì gốc là gì để chia be cho đúng.

Mệnh đề quan hệ và các mệnh đề khác trong mảng này chủ yếu là chuyện đọc kỹ: danh từ đứng trước chỉ người hay vật, có sở hữu không. who, which, whose chọn theo đó.

Từ vựng, phát âm, tạo từ: phần dễ lấy điểm mà hay bị bỏ

Mình đã thấy nhiều học sinh dành hai tháng cho ngữ pháp rồi bỏ phát âm và tạo từ đến tuần cuối. Hai mảng này lại dễ lấy điểm hơn ngữ pháp, vì chúng chỉ cần nhớ, không cần suy luận.

Tạo từ có quy luật khá rõ. Đứng sau mạo từ hoặc tính từ sở hữu thường cần danh từ. Đứng trước danh từ thường cần tính từ. Bổ nghĩa cho động từ cần trạng từ. success (danh từ), successful (tính từ), successfully (trạng từ), unsuccessful (trái nghĩa). Mỗi lần gặp một gốc từ, hãy viết cả họ từ của nó ra. Học 15 gốc từ mỗi tuần, mỗi gốc viết 4 dạng, sau 8 tuần bạn có 120 gốc từ, khoảng 480 từ. Con số này đủ rộng cho phần tạo từ ở bậc cấp 2.

Trọng âm thì học theo cụm: im-POR-tant, TEA-cher, a-GREE-ment. Đọc to lên, gõ nhịp tay vào chỗ nhấn. Cách này nghe trẻ con nhưng hiệu quả hơn nhiều so với nhớ luật trọng âm trên giấy.

Đọc hiểu và viết: luyện khi đã có nền

Đọc và viết nên để sau, không phải vì chúng ít quan trọng, mà vì làm chúng khi ngữ pháp còn lỏng thì bạn chỉ thấy mình sai ở mọi chỗ mà không biết sửa chỗ nào.

Với đọc hiểu, thói quen đáng tập là đọc câu hỏi trước, gạch từ khóa, rồi mới đọc bài. Với viết, nếu đề yêu cầu viết đoạn văn ngắn, hãy tập viết đúng số từ yêu cầu, câu ngắn, chủ ngữ rõ, ít liên từ phức tạp. Mười câu đơn giản và đúng được điểm cao hơn hai câu dài đầy lỗi.

Lịch 8 tuần: chia chín chương thế nào cho thực tế

Còn khoảng hai tháng thì lịch dưới đây là một cách chia khả thi. Đây là gợi ý để bạn chỉnh theo mình, đừng coi là chuẩn.

Nếu dùng tài liệu 302 trang, con số khá dễ tính: 302 chia 8 tuần là khoảng 38 trang một tuần, tức chừng 6 trang mỗi ngày nếu học sáu ngày. Nhưng đừng chia đều theo trang. Chương nào là cột dài nhất trong tờ giấy lỗi của bạn thì nên nhận nhiều ngày hơn.

Học sinh lớp 6–8 thì không cần chạy theo lịch này. Bạn có thể ôn trước từng chương song song với bài trên lớp, ví dụ học chương các thì hiện tại cùng lúc với phần ngữ pháp tương ứng ở trường.

Về tài liệu Tổng ôn Tiếng Anh cấp 2 nâng cao thi vào lớp 10

Nếu bạn muốn một bản tổng hợp để theo thứ tự trên mà không phải gom từ nhiều nguồn, đây là thứ mình nghĩ tới. Đó là tài liệu PDF song ngữ Việt–Anh, 302 trang, chia chín chương: động từ to be và các thì hiện tại; các thì tương lai; quá khứ đơn, quá khứ tiếp diễn và thói quen trong quá khứ; các thì hoàn thành và tổng hợp các thì; câu điều kiện và câu ước; danh từ, mạo từ, đại từ, tính từ và so sánh; động từ khuyết thiếu, bị động, tường thuật và mệnh đề; từ vựng, phát âm và tạo từ; kĩ năng đọc, viết và đề thi vào lớp 10.

Tên chương và tên mục được trình bày song song bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Cách trình bày này giúp bạn quen cả hai cách gọi. Khi thầy cô hay đề bài nhắc đến một mảng như reported speech (câu tường thuật), bạn dễ dò ra mục tương ứng hơn. Có điều, phần song ngữ được nêu rõ là ở tên chương và tên mục. Bạn nên xem trang thử để biết phần giải thích bên trong trình bày ra sao.

Học sinh lớp 9 có thể đi lần lượt từ chương đầu đến chương cuối, còn học sinh lớp 6–8 mở đúng chương mình đang học để ôn trước.

Những điều tài liệu này không làm được

Cần nói rõ để bạn khỏi mua rồi thất vọng.

Đây là tài liệu PDF để đọc và tự học, không có bài giảng video, không có giáo viên kèm. Nó không thay được giáo trình của trường, và cũng không phải đề thi chính thức của tỉnh bạn. Cấu trúc đề mỗi địa phương một khác nên bạn vẫn phải tự tìm đề cũ để bấm giờ làm. Phần chữa lỗi cá nhân (em hay sai gì, vì sao sai) cũng vẫn cần bạn hoặc thầy cô soi bài của chính mình. Tài liệu chỉ giúp phần hệ thống kiến thức khỏi rời rạc.

Nếu bạn đã có thầy cô kèm tốt và một bộ tài liệu cũ gọn gàng, có thể bạn không cần thêm gì. Còn nếu ghi chép đang rải rác trong ba cuốn vở và hai tập photo, một bản PDF xếp sẵn theo chương đáng để bạn xem thử.

Xem trước, thanh toán, nhận file

Trước khi mua, bạn được xem trước 5 trang miễn phí để biết cách trình bày song ngữ có hợp mắt mình không. Giá là 99.000đ, thanh toán chuyển khoản trong nước, và file được gửi trong vòng 24h sau khi thanh toán. Nghĩa là nếu chuyển khoản hôm nay, chậm nhất khoảng giờ này ngày mai bạn có file. Khi xếp tuần 1 theo lịch ở trên, hãy tính lùi một ngày cho phần chờ này.

Với giá đó, tính ra mỗi trang chưa đến 330 đồng. Con số này không nói lên chất lượng, chỉ để bạn so với chi phí photo hay in đề.

Bạn có thể xem trước 5 trang và chi tiết các chương tại Tổng ôn Tiếng Anh cấp 2 nâng cao thi vào lớp 10, rồi tự quyết định có hợp với cách học của mình không.