Tiếng Anh cho sinh viên mất gốc: ôn thi học phần F2

Lịch thi học phần Ngoại ngữ F2 hiện lên, còn khoảng sáu tuần. Bạn mở vở cấp ba ra thì thấy đúng một trang chép "to be: am, is, are", mực đã nhạt. Phần còn lại của cái gọi là vốn tiếng Anh nằm trong đầu một câu: "I'm fine, thank you, and you?"

Tình huống này rất phổ biến ở sinh viên không học chuyên ngành ngoại ngữ. Có người hồi cấp ba chỉ được luyện giải đề trắc nghiệm, có người học xong là quên sạch, có người cả mấy năm chỉ làm bài để qua môn. Vào đại học, học phần Tiếng Anh 2 không hỏi bạn từng học gì. Nó chỉ hỏi bạn làm được gì trong một buổi ngồi phòng thi.

Bài này nói về tiếng Anh cho sinh viên mất gốc trong đúng bối cảnh đó: mất gốc thật ra là mất ở đâu, sáu tuần nên chia thế nào, những lỗi nào kéo điểm xuống, rồi mới đến chuyện tài liệu nào hỗ trợ được và hỗ trợ đến đâu.

"Mất gốc" thường chỉ là mất ba thứ

Nghe thì như mất hết. Nhưng khi ngồi làm thử một đề, bạn sẽ thấy thường chỉ hổng ba chỗ.

Thứ nhất là khung câu. Nhiều bạn không chắc câu tiếng Anh nào cũng cần một động từ, và rằng động từ đó phải chia theo chủ ngữ. Viết "She very beautiful" hay "My brother work in Hanoi" là biểu hiện của chỗ hổng này. Lỗi nhỏ, nhưng lặp đi lặp lại thì mất điểm cả phần viết lẫn phần chọn đáp án đúng.

Thứ hai là thì. Biết tên thì (hiện tại đơn, quá khứ đơn, hiện tại hoàn thành) mà không biết lúc nào dùng cái nào. Học thuộc công thức thì dễ, còn nhìn một câu có "yesterday" hay "since 2020" rồi phản xạ ra thì đúng mới là việc khó.

Thứ ba là từ vựng theo chủ đề. Đề sơ trung cấp hay xoay quanh những chủ đề đời thường như gia đình, công việc, du lịch, mua sắm, sức khoẻ, còn danh sách cụ thể thì tuỳ đề cương từng trường. Không có vài trăm từ nền thì dù hiểu ngữ pháp, bạn vẫn đứng hình ở bài đọc.

Cả ba đều sửa được trong vài tuần nếu học đúng thứ tự. Học sai thứ tự mới là chuyện tốn thời gian: nhảy vào câu điều kiện loại 3 khi chưa chắc quá khứ đơn thì chỉ thấy rối thêm.

Thứ tự học quan trọng hơn số giờ học

Ngữ pháp tiếng Anh xếp chồng lên nhau như gạch. Câu bị động cần thì và quá khứ phân từ. Câu tường thuật cần quá khứ đơn. Câu điều kiện cần thì hiện tại, quá khứ và will. Nếu tầng dưới lung lay, tầng trên không đứng nổi.

Với người gần như bắt đầu lại, một thứ tự hợp lý là: dựng câu với to be, đại từ, there is, have got; rồi chào hỏi, giờ giấc, ngày tháng; rồi hiện tại; rồi quá khứ; rồi các thì hoàn thành; rồi tương lai; rồi so sánh; rồi động từ khuyết thiếu; rồi điều kiện; cuối cùng mới đến câu phức. Từ vựng chạy song song suốt quá trình, và phần kỹ năng làm bài để cuối.

Đáng để ý: thứ tự này gần như trùng với cách sắp xếp mười hai chương của tài liệu mình sẽ nói ở phần sau. Không phải ngẫu nhiên, vì hầu hết giáo trình sơ trung cấp đều đi theo trục này.

Sáu tuần, mỗi ngày bao nhiêu

Giả sử bạn có sáu tuần, tức 42 ngày, và một cuốn đề cương 320 trang. Chia đều ra thì mỗi ngày khoảng 7 đến 8 trang. Nghe có vẻ nhẹ, nhưng 8 trang ngữ pháp mà đọc xong rồi gấp lại thì không ở lại trong đầu được bao lâu. Bạn cần thêm thời gian làm bài và chép lại lỗi sai.

Một kiểu chia thực tế cho người đi học, đi làm thêm, mỗi ngày dành được khoảng 90 phút: 40 phút đọc phần lý thuyết và ví dụ, 30 phút làm bài tập, 20 phút ôn từ vựng và đọc to vài câu. Tuần nào cũng để một buổi cuối tuần làm lại những câu sai.

Tuần 5 là tuần nặng nhất. Bị động, mệnh đề quan hệ, V-ing với to V, câu tường thuật, tất cả dồn trong một chương. Nếu bạn thấy tuần 1 và tuần 2 trôi nhanh, đừng dùng thời gian dư để nghỉ. Dành nó cho tuần 5.

Cũng nói thẳng: lịch này chỉ chạy được khi bạn học đều. Học dồn 5 tiếng một ngày Chủ nhật rồi nghỉ cả tuần không bằng 40 phút mỗi ngày. Trí nhớ ngữ pháp cần lặp lại, không cần cố nhồi.

Những lỗi làm rớt điểm hay gặp nhất

Phần này mình muốn bạn đọc kỹ, vì dù không mua gì, bạn vẫn dùng được ngay.

Sáu lỗi này không phải danh sách đầy đủ, nhưng đều là kiểu lỗi lặp đi lặp lại ở người mới ôn lại. Mỗi lỗi ứng với một chủ điểm rõ ràng (hiện tại đơn, so sánh, phân biệt thì, câu điều kiện, câu tường thuật), nên sai chỗ nào thì quay lại ôn đúng chủ điểm đó.

Muốn bắt lỗi chia thì nhanh hơn, trước khi chọn đáp án hãy tìm "từ báo hiệu" trong câu. "Yesterday", "last week", "in 2019" gọi quá khứ đơn. "Since", "for", "so far", "already", "yet" gọi hiện tại hoàn thành. "Now", "at the moment" gọi hiện tại tiếp diễn. Không phải câu nào cũng có từ báo hiệu, nhưng ở trình độ sơ trung cấp thì đa số là có.

Một ví dụ cụ thể. Đề cho câu: "I ___ in this city since 2021." Bốn đáp án: live, lived, am living, have lived. Bạn thấy "since 2021", tức một việc bắt đầu trong quá khứ và còn tiếp diễn đến giờ, nên chọn "have lived". Mất 5 giây nếu bạn có thói quen tìm từ báo hiệu, mất cả phút nếu đang đoán.

Nghe, nói, đọc, viết cho người mất gốc

Nhiều sinh viên chỉ ôn ngữ pháp vì ngữ pháp có công thức, ôn xong thấy yên tâm. Nhưng đề thi học phần thường có nhiều hơn một dạng câu hỏi, và mỗi kỹ năng cần cách luyện riêng.

Đọc. Đừng dịch từng chữ. Với một đoạn 150 từ, hãy đọc câu hỏi trước, gạch từ khoá, rồi mới đọc đoạn và chỉ tìm đúng chỗ cần. Một bài đọc 6 câu hỏi mà bạn dành 10 phút dịch trọn đoạn thì phần còn lại của đề sẽ bị ép thời gian.

Viết. Ở trình độ này, câu đơn đúng hơn câu phức sai. Viết 5 câu chắc chắn đúng, có liên từ nối đơn giản như "and", "but", "because", "so", còn hơn viết một câu dài mười tám từ với hai mệnh đề quan hệ mà lỗi chia động từ.

Nói. Bạn không cần phát âm như người bản xứ. Cần nói được trọn câu, chậm vừa đủ, và có vài mẫu câu sẵn để mở đầu: giới thiệu bản thân, hỏi giờ, hẹn gặp, đưa lời khuyên. Luyện bằng cách đọc to chính những câu trong bài tập, mỗi ngày 5 phút. Nghe ngượng lúc đầu, nhưng ngượng xong là quen.

Nghe. Phần này khó tự học nhất nếu không có nguồn phát âm đáng tin. Bạn có thể dùng bài nghe của giảng viên hoặc giáo trình trường đưa. Cách tối thiểu: nghe lần một để nắm chủ đề, nghe lần hai để bắt số liệu, tên, giờ, ngày tháng, vì đó là những thứ đề hay hỏi.

Từ vựng: 10 từ mỗi ngày là đủ

Học 10 từ mới mỗi ngày trong 42 ngày là 420 từ. Nghe không nhiều, nhưng với người mất gốc thì đó đã là một khối lượng lớn, miễn bạn thật sự nhớ chứ không phải chép.

Cách học mình thấy hiệu quả: học theo cụm chứ không học từ lẻ. "Make a decision", "take a break", "catch a bus" nhớ lâu hơn "decision", "break", "catch" đứng riêng. Mỗi từ đặt vào một câu về chính bạn: "I usually catch the 7:15 bus." Câu có chi tiết thật của bạn dễ nhớ hơn câu mẫu.

Và ôn lại. Từ học hôm nay, sáng mai nhìn lại một lần, cuối tuần nhìn lại một lần nữa. Ba lần chạm vào còn tốt hơn một lần ngồi chép đầy trang.

Đề cương F2 phù hợp ở chỗ nào, không phù hợp ở chỗ nào

Đến đây mới nói chuyện tài liệu. Đề cương ôn tập Ngoại ngữ F2 – Tiếng Anh sơ trung cấp là file PDF song ngữ Việt-Anh, dày 320 trang, viết cho sinh viên đại học không chuyên ôn học phần Ngoại ngữ F2 (Tiếng Anh 2), kể cả người gần như chưa học ngữ pháp bài bản.

Mười hai chương đi theo đúng trục ở trên. Chương đầu dựng câu với to be, đại từ, there is, have got. Tiếp theo là giao tiếp mở đầu: chào hỏi, làm quen, giờ giấc, ngày tháng. Rồi hiện tại qua thói quen, việc đang diễn ra và khả năng; quá khứ với quá khứ đơn, quá khứ tiếp diễn và used to; các thì hoàn thành nối quá khứ với hiện tại; tương lai qua kế hoạch, dự đoán và lịch hẹn. Sau đó là miêu tả và so sánh, rồi câu mệnh lệnh và động từ khuyết thiếu cho yêu cầu, bắt buộc, lời khuyên, phỏng đoán. Chương điều kiện và câu ước đứng trước chương câu phức, gồm bị động, mệnh đề quan hệ, V-ing và to V, câu tường thuật. Hai chương cuối là từ vựng theo chủ đề của học phần, và liên kết câu cùng kỹ năng làm bài thi.

Ngoài lý thuyết, tài liệu có nội dung nghe, nói, đọc, viết và đề luyện có đáp án. Phần đáp án đáng giá ở chỗ bạn tự chấm được, đối chiếu lỗi mà không phải chờ ai.

Còn hạn chế thì cũng nên nói rõ, để bạn khỏi mua rồi thất vọng:

• Đây là PDF. Không có video bài giảng, không có người giải thích tại chỗ. Gặp chỗ không hiểu, bạn vẫn phải hỏi giảng viên hoặc bạn học. Phần nghe trong tài liệu được trình bày dạng chữ (đề bài, câu hỏi) trong file PDF, và bản thân file PDF không phát được âm thanh. Nếu bạn cần file âm thanh đi kèm, hãy đọc kỹ mô tả và phần xem trước trên trang sản phẩm trước khi mua, đừng mặc định là có.
• Tài liệu không thay giáo trình của trường. Mỗi trường, mỗi giảng viên có thể nhấn vào những phần khác nhau, ra đề theo giáo trình riêng. Hãy đối chiếu đề cương này với đề cương môn học của bạn, rồi dùng nó như bản ôn hệ thống chứ đừng coi nó là đề thi chắc chắn.
• Đây là tài liệu ở mức sơ trung cấp. Nếu bạn đã ở mức khá và đang nhắm chứng chỉ quốc tế, nó sẽ hơi dễ.

Ngược lại, nếu bạn thuộc nhóm "biết là phải học mà không biết bắt đầu từ trang nào", thì việc có sẵn mười hai chương xếp đúng thứ tự, có song ngữ Việt-Anh để đọc lướt phần giải thích bằng tiếng mẹ đẻ, sẽ tiết kiệm cho bạn khoảng thời gian tự gom nguồn.

Xem thử trước, rồi hãy quyết định

Bạn không phải mua mà chưa thấy gì. Trang sản phẩm có 5 trang xem trước miễn phí. Hãy đọc kỹ chúng, nhìn cách giải thích có hợp với mình không, cách trình bày song ngữ có dễ theo không, độ khó ví dụ có vừa tầm không.

Giá là 112.000đ cho 320 trang, thanh toán bằng chuyển khoản trong nước. Sau khi chuyển khoản, bạn nhận file trong vòng 24 giờ. Nếu thi sát ngày, hãy tính trước khoảng đó và đừng đợi đến đêm hôm trước.

Mẹo nhỏ để dùng bất kỳ tài liệu nào, kể cả khi bạn không chọn tài liệu này: in hoặc chụp lại đúng những trang bạn hay sai, kẹp riêng thành một tập mỏng. Đến tuần cuối, tập mỏng đó mới là thứ bạn ôn, không phải toàn bộ cuốn dày.

Nếu muốn xem 5 trang đầu và nội dung các chương, bạn có thể vào trang tài liệu Đề cương ôn tập Ngoại ngữ F2 – Tiếng Anh sơ trung cấp.